, Буряад хэлэн: мүнѳѳ сагай байдал сахин хүгжѳѳлгын асуудалнууд // Бурятский язык и литература в школе. - 2024. №3. . - С. 89-94.

Буряад хэлэн: мүнѳѳ сагай байдал сахин хүгжѳѳлгын асуудалнууд

DOI: 10.18101/3033-1310-2024-3-89-94 УДК: 821.512.31

Энэ статья соо буряад хэлэ үзэхэ болон зааха асуудалнууд харуулаатай. Мүнөө үедэ буряад хэлэнэй хүндэхэн байдалда ороод байһаниинь харуулагдана. Тэрэ байдал нэн түрүүн тоо баримтануудаар харуулаатай. Буряад хэлэнэй байдал ондоо болгохо арга талануудай нэгэн һуралсал эмхидхэлгэ болоно гээд статья соо харуулаатай. Тэрэ таланууд табан ушар нүхэсэлнүүдтэй тааруулаатай. Шухала тала — һурагшадаа түрэл буряад хэлэеэ үзэхэ, хэлэндээ һураха шанга баримтатай болгохо тала. Энэ тала бэелүүлхэ үндэһэн болохо арга хадаа буряад гэр бүлэнүүдэй харилсаанайнгаа хэлээр түрэл хэлэеэ шэлэн абалга болоно. Мүнөө үедэ түрэл буряад хэлэ үзүүлхэ, тэрээндэ һургаха ажалда һуралсалай түсэбөөр бага саг үгтэдэг байһан байдал түрэл буряад хэлэ заалгада хүндэ болгоно. Тиимэһээ түрэл буряад хэлэ заахадаа ород хэлэтэй тааруулан үзэхэ технологи хэрэглэхэ болохо гэжэ тэмдэглэлтэй. Статья соо эхин ангинуудай һурагшадые буряад грамотада һургахадаа ород грамотада һургалгада үндэһэлхэдэ болоно гэжэ харуулгдана. Түрэл буряад хэлэндэ һургаха хэрэг һурагшадай үгын нөөсэ баяжуулха ажалтай нягта холбоотой гэжэ харуулаатай. Үшөө тиихэдэ гол ушар нүхэсэл хадаа һурагшадай уншалгын шадабари хүгжөөхэ тала болоно, тиихэдээ бэлэхэн удхатай, багахаг толинуудаар хангаатай текстнүүдые хэрэглэнгүй, гүн удхатай ёһоор буряад текстнүүдые хэрэглэхэ шухала, толинуудаар ажаллуулжа һургаха хэрэгтэй. Буряад уран зохёол ойлгуулха баһал шухала. Саашань нэрлэбэл, һүүлшын болон аргагүй туһатай ушар нүхэсэл хадаа классһаа гадуур ажал ябуулга болоно. Һургуулида гол түлэб буряад хэлэ классһаа гадуур ажалай удхаар заалга тухай статья соо харуулаатай. Тиихэдээ ород болон буряад арадай ёһо заншал сугтань ойлгуулха тусхай оршон тогтооһон тухай хэлэгдээтэй. Дүн болгон авторнууд буряад арадайнгаа соёл мэдэхэ хүнүүдэй байхада буряад хэлэн хэрэглэгдэжэл байха гэһэн бодол харуулна.

буряад хэлэн, мүнөө үеын байдал, һуралсалай үүргэ, ушар нүхэсэлнүүд, гэр бүлын харилсаан, үгын нөөсэ баяжуулга, уншалга, классһаа гадуур ажал.

Балтагарова Е. С. Бурятский язык вымирает // Номер один. 2008; Цынгуева Д. Д. Мотивация изучения и развития родного языка и культуры в условиях современности // Преподавание родных языков в современных условиях: эффективные методики и технологии: материалы всероссийской научно-практической конференции с международным участием (Улан-Удэ, 17–18 декабря 2020 г.). Улан-Удэ: Изд-во Бурят. гос. ун-та, 2021. С. 48–53.

Концепция преподавания бурятского языка и бурятской литературы: проект / составитель Р. С. Дылыкова. Улан-Удэ: Изд-во Бурят. гос. ун-та, 2022. 36 с.

Тер-Минасова С. Г. Язык и межкультурная коммуникация. Москва: Слово, 2000. 146 с.

Шагдаров Л. Д., Очиров Н. А. Русско-бурятский словарь. Ород-буряад толи. Улан- Удэ: Буряад үнэн, 2008. 904 с.; Шагдаров Л. Д., Черемисов К. М. Буряад-ород толи. Бурятско-русский словарь: в двух томах. Т. 1. А–Н. Улан-Удэ: Республиканская типография, 2006. 636 с. Т. 2. О–Я. Улан-Удэ: Республиканская типография, 2006. 708 с.